Canllaw Addysgol

 
Canllaw yw hwn sy’n cynnig ffyrdd y gall cysyniad Y SBRIDION gael ei addasu gan ddarparwyr addysg ar gyfer cyd-destunau penodol eu rhaglenni.

Mae’n gwahodd hyfforddwyr cyrsiau i mewn ac allan o amgylchedd yr ystafell ddosbarth i adnabod yr adrannau o’r canllaw sy’n ymwneud yn fwyaf agos at y cyrsiau y maent yn eu haddysgu.

Mae’r adnoddau yn darparu dysgwyr gyda phrofiadau a gynlluniwyd i:

 

  •  Wella eu gwybodaeth, sgiliau ac agweddau
  •  Gynyddu eu hyfedredd iaith ar gyfer astudio, hamdden a chyfoethogi personol
  •  Gyfrannu i addysg hirdymor, fel i wella eu datblygiad personol a deallusol

 

Mae’r cysyniad, fydd yn dal i ddatblygu, yn galluogi cysylltiadau cadarnhaol rhwng y cartref, llyfrgelloedd ac ysgolion trwy gyfrwng adnoddau aml-lwyfan a rhyngweithio cymdeithasol.

 

Cysyniad Y Sbridion

 

Tyfodd y cysyniad o gyfres o storïau dwyieithog/ Cymraeg / Saesneg sydd mewn fformat doniol a thelynegol i blant hyd at 11 oed, ond gydag oedran diddordeb ehangach.

Mae map o’r lleoliad wedi bod yn rhan annatod o’r prosiect o’r dechrau ac mae’r deunydd wedi ei dreialu’n llwyddiannus mewn ysgolion cyfrwng Saesneg yng Nghymru a thu hwnt.

Mae cyfres o aps digidol a llyfrau yn cynorthwyo addysg aml-lwyfan, trawsgwricwlaidd, gyda adnoddau ystafell ddosbarth i dod.

Mae’r aps yn cynnwys fersiynau Saesneg, Cymraeg a Saesneg yr U.D. o’r testun a’r naratif. Crewyd y llyfrau a’r aps drwy gefnogaeth y Sector Diwydiannau Creadigol, Llywodraeth Cymru.

Mae’r cysyniad yn ymrwymedig i hyrwyddo sgiliau llythrennedd a rhifedd ac i gynorthwyo digyblion i fod yn fwy creadigol, gyda gallu i ddatblygu atebion arloesol i broblemau. Bydd yn galluogi disgyblion i wella galluoedd dadansoddol a beirniadol yn ogystal â’r gallu i gyfosod syniadau ac addasu i sefyllfaoedd newydd.

Bydd yn galluogi disgyblion ag ystod o sgiliau a phriodoleddau i’w helpu i lwyddo mewn ystod eang o dasgau a chyfrifoldebau ac i gyfrannu at y gymdeithas y maent yn byw ynddi. Mae’r cymeriadau yn arddangos arddull amrywiol a bythol er mwyn ysgogi trafodaeth a hyrwyddo gwahaniaethau,

 

Athroniaeth ac Ymagwedd

 

Mae’r cysyniad yn cefnogi cwricwla drwy sicrhau bod adnoddau aml-lwyfan a thrawsgwricwlaidd ar gael.

Gall y deunydd gael ei addasu yn ôl yr angen mewn cyrsiau sy’n benodol, neu ei drwytho i mewn i gyrsiau eraill yn y cwricwlwm.

Mae’n darparu cyfleoedd i gysylltu i gydrannau o sgiliau generig, megis:

 

  •  Cydweithio
  •  Ymgysylltu / Dysgu trwy fwynhad, trochi a hiwmor
  •  Cyfathrebu, sgwrs, trafodaeth a dadl
  •  Gwybyddiaeth
  •  Meddwl yn feirniadol
  •  Gwerthuso teimladau, diddordebau a syniadau
  •  Chwilfrydedd
  •  Datrys problemau
  •  Dewisiadau hunan-barch, hyder, hunanarlwyo a gwneud dewisiadau
  •  Perthnasoedd
  •  Cyfrifoldeb a pharch
  •  Gwerthoedd personol a chymdeithasol
  •  Agwedd
  •  Credoau
  •  Dinasyddiaeth
  •  Arweinyddiaeth
  •  Sgiliau astudio a chreadigrwydd Cyflwyniad
  •  Rhifedd
  •  Technoleg gwybodaeth
  •  Cerddoriaeth a dawn gerddorol
  •  Celf a dylunio
  •  Dehongliad dramatig a chyflwyniad
  •  Ymarfer corff a lles corfforol

 

Gwerthoedd ac Agweddau

 

Mae’r gwerthoedd ni’n eu datblygu yn selio ein hymddygiad a phenderfyniadau a gall y rhain fod yn gadarnhaol ac yn negyddol o ran eu heffaith.

Gall agweddau, drwy fod yn warediadau personol, effeithio ar ymddygiad yn gadarnhaol neu’n negyddol.

Mae cysyniad y Sbridion yn helpu i ddatblygu gwerthoedd ac agweddau cadarnhaol, megis:

 

  • Gonestrwydd
  • Hunan-barch
  • Dyfalbarhad
  • Cydraddoldeb
  • Cyd-ddibyniaeth
  • Goddefgarwch,
  • Meddwl agored
  • Cydweithrediad

 

Mae’r rhain, ynghyd ag agweddau cadarnhaol tuag at ddysgu iaith, yn rhan annatod o’r cysyniad, map a’r storïau.

 

Y Map a’r Lleoliad

 

Mae’r Gornel Gudd yn dir rhyfeddol a aeth ar goll mewn amser.

Mae’r map a’r tir yn sefydlu ardal byd bach sy’n galluogi plant i ryngweithio ag ef yn annibynnol ac mewn grwpiau. Mae’n dir sy’n eu gwahodd i ddarganfod, ymweld ac archwilio.

Pedair seren: SOL-FFA, GLOYW, CHWIM a LLON sy’n llywodraethu ethos y cysyniad. Maent yn dylanwadu ar gerddoroldeb y cymeriadau a’r iaith, gweithredu, bywiogrwydd a hwyl.

Mae pob plot a’i dirnod/au yn cysylltu at adran briodol o’r cwricwlwm drwy ddulliau doniol a difyr. Maent yn ysgogi dychymyg plant i greu anturiaethau eu hunain.

 

Sgiliau Gwybyddol, Ffisegol a Chymdeithasol

 

Cefnogir sgiliau gwybyddol:

  •  Sylw
  •  Cof
  •  Rhesymeg a rhesymu
  •  Clywedol, gweledol a chyflymder prosesu

 

Cefnogir sgiliau rhyngbersonol:

  •  Perthnasoedd
  •  Sgwrs
  •  Trafodaeth
  •  Dadl
  •  Gwerthuso teimladau, diddordebau a syniadau.

 

Bydd dychmygu cymeriadau a phlotiau newydd, er enghraifft, yn ennyn creadigrwydd, gwaith celf, meddwl yn rhesymegol a chwarae-weithredol.

Gall blaen-seddu (stôl goch) a chorneli chwarae rôl gael eu seilio ar leoedd i’w gweld ar y map. Bydd masgiau, propiau a phypedau yn galluogi plant i ailadrodd ac i actio allan y storïau. Gallant ddychmygu sefyllfaoedd gwahanol i newid terfyniadau.

Yn seiliedig ar ddealltwriaeth a gwybodaeth y plant am y cymeriadau, gallant osod y cymeriadau mewn gwahanol sefyllfaoedd ac egluro sut y maent yn teimlo y byddai’r cymeriadau yn ymateb.

Mae lluniau o’r cymeriadau, wedi’u amgylchynu gan ansoddeiriau sy’n eu disgrifio, yn hynod effeithiol. Mae’r darluniau yn addas ar gyfer y datblygiad o ysgrifennu disgrifiadol a chwarae-rôl rhydd. Mae hyn yn hynod bwrpasol wrth fod yn gysylltiedig â chardiau a chorneli chwarae rôl. Byddai prop syml ar gyfer pob cymeriad, megis het neu glogyn, yn ddigon er mwyn galluogi plant i drosglwyddo beth maent yn ei wybod am gymeriad i mewn i sefyllfa chwarae rôl.

Mae rôlau oedolion o ran ymateb a hwyluso cwestiynu o ansawdd da yn hanfodol.

 

Mae cymorth llinyn gwybodaeth yn cynnwys, er enghraifft, casglu gwybodaeth drwy weithgareddau, megis:

 

  •  Archebu
  •  Disgrifio
  •  Diffinio
  •  Dosbarthu
  •  Cymharu
  •  Egluro
  •  Cyfiawnhau
  •  Rhagfynegi
  •  Tybio
  •  Gwerthuso
  •  Dod i gasgliad.

 

Iaith

 

Mae’r cysyniad yn cydnabod y pwysigrwydd o feithrin cysylltiadau rhwng iaith a phynciau eraill drwy gydweithio ar draws y cwricwlwm. Mae’n galluogi disgyblion i wneud cysylltiadau rhwng syniadau a chysyniadau fel y bydd eu cymhelliant yn gwella a’u dysgu’n cryfhau. Mae’r iaith ysgogol yn anelu at helpu dysgwyr i gyflawni cydbwysedd rhwng ehangder a dyfnder o ddysgu iaith. Ei nod yw hwyluso mynegiant ac i roi pwyslais cyfartal i ddysgu iaith a defnydd iaith.

 

Gwrando, Siarad a Darllen

 

Mae’r cysyniad yn cefnogi addysgeg ganolog i ddysgwyr, megis:

 

  •  Meddwl a chyfathrebu
  •  Cymhwyso, datblygu a chaffael gwybodaeth
  •  Ymateb ac ychwanegu mynegiant o brofiadau o fewn y cyd-destunau hyn
  •  Datblygu, cymhwyso a dealltwriaeth o sut mae iaith yn cael ei drefnu, ei ddefnyddio a’i ddysgu
  •  Cymryd rhan mewn cyflwyniadau
  •  Nodi, dehongli a thrafod themâu
  •  Cymryd rhan mewn cyflwyniadau dramatig a myfyrio ar y ffordd y mae’r awdur yn defnyddio iaith i greu effeithiau.
  •  Rhoi mynegiant i syniadau dychmygus drwy ddulliau llafar, ysgrifenedig a pherfformiadol
  •  Defnyddio a dealltwriaeth o ystumiau
  •  Creu cerddi a geiriau
  •  Creu penodau byr, dramatig

 

Cyn Ddarllen

Yn cynnwys:

 

  •  Archwiliad o strwythurau testun, ysgogi gwybodaeth flaenorol, adeiladu sgema
  •  Gwneud rhagfynegiadau
  •  Trafodaeth ar y prolog i’r storïau
  •  Trafodaeth am yr awdur a beth yw ei phwrpas yn ysgrifennu’r testun

 

Darllen

Yn cynnwys:

 

  •  Defnyddio’r map er mwyn galluogi olrhain pwrpas, symudiadau a chyrchfannau
  •  Trafodaeth am rôl y lleoliad yn nigwyddiadau y straeon
  •  Trafodaeth am ‘Yr hyn y mae’r awdur yn ei olygu wrth …’
  •  Crynhoi elfennau allweddol y digwyddiadau, cymeriadau a’r storïau

 

Mae’r aps yn cynnig dewisiad o destun llinell wrth linell, adroddiad a cherddoriaeth yn ogystal â dewisiad o leisio awtomatig a dangos rhif y tudalennau.

Mae’r nodwedd llinell wrth linell wedi ei ystyried yn ofalus. Mae’n caniatáu llais telynegol unigryw’r awdur i ennill y dydd yn glywedol a gweledol i gael yr effaith orau.

Gall dadansoddiad gramadegol pellach megis strwythur brawddegu gael ei hymgorffori i mewn i iaith ffurfiol ac ymarferion gramadeg.

Mae’r eirfa yn annog ymgysylltu, datblygu, arloesedd a mynegiant o fewn y ddealltwriaeth o fathau o destun.

 

Ysgrifennu, Geirfa a Gramadeg

 

Mae strwythurau gramadegol sylfaenol yn cael eu hategu gan enghreifftiau o:

 

  •  Gadens a chyseinedd
  •  Ansoddeiriau mynegiannol, adferfau a berfau
  •  Gyflythreniad ac onomatopeia
  •  Drosiadau a chyffelybiaethau
  •  Gyfuniadau o eiriau anarferol
  •  Rhythm a rhigwm
  •  Rhigymau rhannol neu agos
  •  Batrymau a geiriau ailadroddol, yn enwedig mewn cysylltiad â deuoliaeth y cymeriad Dau ap Dau, o ran lleferydd a dewisiadau.

 

Seiniau a Delweddau

 

Mae’r aps yn y gyfres yn llawn gweithgareddau, gyda synau a delweddau atmosfferig, cyffrous.

 

Cerddoriaeth

 

Mae’r Seren Sol-Ffa gerddorol yn llywodraethu’r iaith, y cymeriadau, natur a Chwm Awel, yn enwedig.

Mae’r cyfansoddiad, Y DDAWNS SBRI, yn annog plant i ganu, actio, dawnsio a chadw’n heini. Mae’n cynnig cyfleoedd iddynt i fod yn greadigol ac yn llawn mynegiant. Mae hefyd yn rhoi cyfle iddynt ymlacio ar ôl cyfnodau hir o ganolbwyntio.

 

Gweithgareddau Ymestyn

 

Mae’r cysyniad yn cynnig cyfleoedd ar gyfer datblygu rhaglenni estyniad yn seiliedig ar anghenion arbennig a diddordebau eich cynulleidfa darged a phwrpas yr addysg. Mae hyn yn berthnasol ar draws y cwricwlwm ac i ddisgyblion mwy galluog a thalentog, gan gynnwys, er enghraifft:

 

  •  Ysgrifennu sgriptiau
  •  Dylunio cymeriad
  •  Dweud stori
  •  Datblygu stori

 

Sgiliau Rhifedd

 

Bydd y rhain yn cael eu cefnogi gan gyfres o gemau cardiau ac aps digidol. Eu pwpas fydd i ysgogi a herio meddyliau ifanc ac i ddatblygu a gwella sgiliau rhifol.

 

Adnoddau Ychwanegol

 

Gall yr adnoddau sy’n cael eu hawgrymu cael eu gweld fel dewislen lle gall hyfforddwyr ddewis y rhai sy’n cyd-fynd a’u cyrsiau ac arddull addysgu. Maent yn gyffredinol eu natur a gellir eu defnyddio yn unol â hynny.

Byddant yn cynnwys:

 

MAP o’r Gornel Gudd, ar gael mewn gwahanol feintiau

PRINTIAU A4 o’r cymeriadau

PRINTIAU A4 o’r cymeriadau gyda’u plotiau cartref a’r tirnodau cysylltiedig

PRINTIAU o ddarluniau penodol allan o’r llyfrau a’r aps

Set o gêmau rhifol

Bydd adnoddau ychwanegol yn cael eu nodi ar y wefan wrth iddynt gael eu datblygu

 

 

Am yr Awdur

 

Eiry Rees Thomas yw’r bedwaredd o bum plentyn a anwyd i deulu creadigol sy’n cynnwys bardd, arlunwyr a chaligraffydd/ cerflunydd.

Roedd pobl y gymuned lofaol lle treuliodd ei blynyddoedd ffurfiannol yn siarad Cymraeg yn bennaf, gyda Saesneg yn cael ei gyflwyno i gwricwlwm yr ysgol wrth i blant gyrraedd saith oed. Mae sain gerddorol yr iaith Gymraeg yn amlwg yn llais unigryw, telynegol yr awdur, yn driw i’w gwreiddiau Celtaidd.

Rhoddwyd mynegiant i’w chariad o ysgrifennu yn ddwyieithog ers yn ifanc wedi damwain ddifrifol ym 1998. Daeth hyn i ben a’i gyrfa fel ymarferydd iechyd y cyhoedd, athrawes peripatetig a chyfieithydd meddygol.

Mae ei phrofiad ym maes datblygiad plant, a’r fraint o fod wedi gweithio gyda phlant a theuluoedd ag anghenion arbennig yn cyfrannu at ei gwaith fel awdur a chrëwr cysyniadau.

 

Diolchiadau

 

Y Sector Diwydiannau Creadigol, Llywodraeth Cymru.

Darluniau: gan James Field

Dylunio a Rhaglennu’r aps: Cwmni Chaos Trend. Abertawe

Cyfieithu: Iwan Rhys, gyda Eiry Rees Thomas

Cyfansoddwr Y DDAWNS SBRI: Darren Adams; Cedwir pob hawl Ⓒ

Cymorth Rhaglen Mentora Ddigidol LIFE 1881, Cymru, gyda diolch arbennig i Simon Pridham; Rheolwr Gweithredol

Staff a disgyblion Ysgol Gynradd, Palmerston, Y Barri, gan roi cydnabyddiaeth arbennig am gyfraniad parhaol, amhrisiadwy uwch athro / cyd-gysylltydd llythrennedd, Melody Jones.

Staff a disgyblion Ysgol Gynradd Llanedeyrn, Caerdydd, gyda diolch arbennig i uwch athrawon, Lisa Jopson a Ian James.

Gyda diolch i ddirprwy bennaeth, Elizabeth Robinson, a’r cydlynydd llythrennedd, Sian Scott Wilson, Ysgol JESS, Dubai am eu hasesu ac arweiniad medrus.

Adroddwyr: Noni Lewis, Geraint Pickard, Colin Thomas a Samuel North

Technegwyr Sain: Ian Mason, Stiwdios CBAC, Caerdydd, a Darren Adams.

Cynhyrchu Fideo: Hywel Jones

Dylunio Gwefan: Chas Shaw, Cardiff Web Design

Llwytho’r Canllaw Addysgol fel ffeil .pdf

 

No comments yet.

Leave a Reply